Uyarı nerede yer alıyor?
Akut safra kesesi hastalığı, dört prospektüste de 5. bölümde bir uyarıdır: Ozempic® için 5.9, Wegovy® için 5.3, Mounjaro® için 5.8, Zepbound® için 5.4. Çalışma sayıları 6.1 bölümündedir; Ozempic® prospektüsü ayrıca 6.2 bölümündeki pazarlama sonrası bildirimler arasında safra kesesi iltihabını ve safra kesesinin alınmasını (kolesistektomi) sayar [1][2][3][5].
Terimleri bilmekte yarar var. Kolelitiazis safra taşı demektir. Kolesistit safra kesesinin iltihaplanmasıdır. Biliyer kolik safra yollarından kaynaklanan ağrıdır; kolesistektomi ise safra kesesini çıkaran ameliyattır. Wegovy® İlaç Rehberi (Medication Guide) bazı safra kesesi sorunlarının ameliyat gerektirdiğini açıkça belirtir [2].
Plaseboya karşı safra taşı oranları
Her ABD prospektüsü bu olayları biraz farklı bildirdiği için tablo kullanılan ölçütü de adlandırır. Aralıklar doz gruplarını kapsar; 6.1 bölümü farklı çalışmaların oranlarının doğrudan karşılaştırılamayacağını belirtir.
| Prospektüs, ölçüt ve çalışma havuzu | Plasebo | İlaç |
|---|---|---|
| Ozempic®: safra taşı, tip 2 diyabet çalışmaları [1] | %0 | %0,4 – %1,5 |
| Wegovy® enjeksiyon: safra taşı, yetişkin kilo çalışmaları [2] | %0,7 | %1,6 |
| Wegovy® tablet: safra taşı, yetişkin kilo çalışması [2] | %1 | %2,5 |
| Mounjaro®: safra taşı, biliyer kolik ya da safra kesesinin alınması, tip 2 diyabet çalışmaları [3] | %0 | %0,6 |
| Zepbound®: safra taşı, Çalışma 1 ve 2 [5] | %1 | %1,1 |
İltihap, ameliyat ve ergenler
Safra kesesi iltihabı Wegovy® enjeksiyon kullanan yetişkinlerin %0,6’sında (plaseboda %0,2), Zepbound® kullananların %0,7’sinde (plaseboda %0,2) bildirilmiştir. Safra kesesinin alınması Zepbound® ile %0,2 oranında bildirilmiş, plaseboda hiç görülmemiştir [2][5].
Wegovy® prospektüsü, 12 yaş ve üzeri ergenlerde oranların yetişkinlerden yüksek olduğunu söyler: Wegovy® ile safra taşı %3,8 (plaseboda hiç), iltihap %0,8 (plaseboda hiç) [2].
Avrupa ve Kanada ürün bilgisi
Avrupa İlaç Ajansı (EMA) safra taşını Ozempic® ve Wegovy® için “yaygın” (en az 100 kişiden 1), Mounjaro® için safra taşı ve safra kesesi iltihabını “yaygın olmayan” (en az 1.000 kişiden 1) olarak listeler [7][8][9]. Zepbound® için Avrupa belgesi yoktur, çünkü tirzepatid AB’de yalnız Mounjaro® adıyla satılır.
| Belge ve çalışmalar | İlaç | Plasebo |
|---|---|---|
| Wegovy® (AB), STEP 1–4: safra taşı / iltihap [8] | %1,6 / %0,6 | %1,1 / %0,3 |
| Mounjaro® (AB), kilo çalışmaları: safra kesesi iltihabı [9] | %0,6 | %0,2 |
| Mounjaro® (AB), akut safra kesesi hastalığı: kilo / uyku apnesi / kalp yetmezliği çalışmaları [9] | %2,0 / %0,9 / %4,4 | %1,6 / %0,9 / %2,7 |
| Zepbound® (Kanada), SURMOUNT-1–3: safra taşı / iltihap / safra kesesinin alınması [10] | %1,1 / %0,6 / %0,2 | %1,0 / %0,2 / %0 |
Meta-analizler ne buldu?
Meta-analizler, tek tek çalışmaların ölçemeyeceği kadar küçük etkileri tahmin etmek için çok sayıda randomize çalışmayı birleştirir. 103.000’i aşkın kişiyi içeren 76 çalışmanın 2022 tarihli analizi, GLP-1 ilaçlarının genel olarak safra kesesi ve safra yolu hastalığı riskinde artışla ilişkili olduğunu buldu (göreli risk 1,37). Artış yüksek dozlarda, uzun kullanımda ve kilo verme çalışmalarında (göreli risk 2,29), diyabet ve başka durumlar için yapılan çalışmalardan daha belirgindi [11].
106.395 kişiyi içeren 55 plasebo kontrollü çalışmanın 2025 tarihli analizi, safra taşında aynı yönü buldu; göreli risk 1,46’ydı. Mutlak olarak bu, 1.000 kişide yaklaşık 2 fazladan vaka demekti [12]. İki analiz de birkaç GLP-1 ilacını birlikte inceledi; yani tek bir marka için sayı vermez.
Neden olabilir?
Prospektüsün desteklediği: Wegovy® prospektüsü, belirgin ya da hızlı kilo kaybının safra taşı riskini artırabileceğini, ancak ne kadar kilo verildiği hesaba katıldıktan sonra bile safra kesesi hastalığının Wegovy® ile plasebodan daha sık görüldüğünü söyler. Hasta danışmanlığı bölümü, safra kesesi hastalığının belirgin ya da hızlı kilo kaybı olmadan da görülebileceğini ekler [2]. Zepbound® prospektüsü ve Avrupa Mounjaro® bilgisi akut safra kesesi olaylarının kilo azalmasıyla ilişkili olduğunu belirtir [5][9].
Önerilen ama ölçülmemiş olan: Fazlalık kilo kaybı hesaba katıldıktan sonra da sürdüğü için tek başına kilo kaybı bunu açıklamayabilir. Başka neyin katkıda bulunduğu ne prospektüslerde ne de aşağıdaki iki meta-analizde tarif edilir.
Genel tıbbi bilgi: NIH’e göre uzun süre aç kalındığında ya da hızlı kilo verildiğinde karaciğer safraya fazladan kolesterol verir; hızlı kilo kaybı safra kesesinin düzgün boşalmasını da engelleyebilir. Tekrar tekrar kilo verip geri almak da riski artırabilir [14].
Başka ne olabilir?
Safra taşı kendi başına da sık görülür. NIH; kadınları, yaşlıları, ailesinde safra taşı olanları, obeziteyi, diyabet ve insülin direncini, yüksek trigliseridi ve örneğin kilo verme ameliyatı sonrasındaki hızlı kilo kaybını yüksek risk olarak sayar; MedlinePlus gebeliği ve doğum kontrol haplarını ekler [13][15]. Safra taşlarının çoğu hiç belirti vermez [13].
Üst karın ağrısının başka nedenleri de vardır. NIH, safra taşı belirtilerinin apandisit, ülser, pankreatit ve reflüye benzeyebileceğini ve hepsinin hekim gerektirdiğini belirtir [13]. Pankreatit, GLP-1 prospektüslerinde farklı talimatı olan ayrı bir uyarıdır: Bazen sırta vuran ve geçmeyen şiddetli karın ağrısı, ilacı bırakıp hemen sağlık uzmanınızı aramak için bir nedendir. Karın ağrısı iki listede de geçer; ağrınızın hangisi olduğuna kendiniz karar vermek yerine onu doğru tarif etmenin bir nedeni de budur.
Genel rehberler ne diyor?
Prospektüsler safra kesesi için yaşam tarzı önerisi vermez. Prospektüse göre safra taşından şüphelenildiğinde safra kesesi incelemeleri ve klinik takip gerekir [1][2]. NIH’in kilo kaybı ve safra taşı üzerine genel rehberi, GLP-1 ilaçları için değil genel olarak kilo vermek için yazılmıştır ve şunları ekler.
- Çok hızlı kilo kaybı safra taşı olasılığını artırabileceği için güvenli kilo vermeyi sağlık uzmanınızla konuşun [14].
- Şok diyetlerden ve uzun açlık dönemlerinden kaçının; kilo verip geri almak yerine verdiğiniz kiloyu korumayı hedefleyin [14].
- Düzenli fiziksel aktivite de safra taşı olasılığını azaltabilir [14].
- MedlinePlus, obezitesi olanlarda hızlı kilo kaybından kaçınmanın safra taşını önlemeye yardım edebileceğini, ama çoğu kişide safra taşının önlenemediğini belirtir [15].
Neleri not almalı?
Karın ağrınız varsa tam olarak nerede olduğunu, ne zaman başladığını, ne kadar sürdüğünü, bir öğünden sonra gelip gelmediğini ve o öğünün ne olduğunu yazın. Ateşi, cildinizin, gözlerinizin, idrarınızın ya da dışkınızın renginde değişikliği ve bulantı ya da kusmanın eşlik edip etmediğini kaydedin. NIH, safra kesesi krizlerinin çoğunlukla ağır öğünlerden sonra ve akşam ya da gece geldiğini belirtir [13].
Prospektüsler safra kesesi olaylarını kilo azalmasıyla ilişkilendirdiği için tarihli bir kilo kaydı, hekiminizin ne kadar hızlı kilo verdiğinizi görmesine yardım eder.
Ozempic® ve Wegovy®, Novo Nordisk A/S’nin; Mounjaro® ve Zepbound®, Eli Lilly and Company’nin tescilli ticari markalarıdır. PepLabo, Novo Nordisk ya da Eli Lilly and Company ile bağlantılı değildir ve onlar tarafından desteklenmez.
Ne zaman yardım almalı
Aşağıdaki işaret ve başvuru bilgileri, bu yazının kaynaklı bölümünden alınmıştır.
Acil
Bugün
- Saatlerce süren ya da ateş veya titreme, bulantı ve kusmayla gelen üst karın ağrısı
Başvuru: Hekim, vakit kaybetmeden
NIH (NIDDK) [13]
- Ciltte ya da göz aklarında sararma, çay renginde idrar ya da açık, kil renginde dışkı
Başvuru: Sağlık uzmanınız, hemen
- Başka belirtiyle ya da tek başına üst karın ağrısı
Başvuru: Sağlık uzmanınız