Yasaklı Liste nedir, ne zaman değişir?
Liste, sporda yasak olan madde ve yöntemleri ve her yasağın ne zaman geçerli olduğunu belirtir: her zaman, yalnız yarışmada ya da belirli spor dallarında [1]. WADA onu her yıl bilim, tıp ve anti-doping uzmanlarıyla gözden geçirir. Yeni liste 1 Ocak’ta yürürlüğe girmeden yaklaşık üç ay önce yayımlanır; olağanüstü durumlarda bir madde ya da yöntem her an eklenebilir [1].
WADA’ya göre bir madde ya da yöntem üç ölçütten herhangi ikisini karşılarsa listeye girebilir: performansı artırabilmesi, sporcu için gerçek ya da olası bir sağlık riski taşıması veya spor ruhuna aykırı olması. Başka yasaklı maddeleri maskeleyen maddeler de yasaktır; insan kullanımı için onayı olmayan bir maddenin de büyük olasılıkla yasak olacağını belirtir [1].
Bu sayfa 20 Ekim 2026’da kontrol edildiğinde WADA’nın kaynak sayfası 2026 Listesi’ni 1 Ocak 2026’dan beri yürürlükte gösteriyordu ve bir 2027 Listesi yoktu [2]. Ayrıca Aralık 2025’te onaylanan yeni Dünya Anti-Doping Kodu ve Uluslararası Standartlar 1 Ocak 2027’de yürürlüğe giriyor [6]. Buradaki bir ayrıntıya dayanmadan önce WADA’nın sitesindeki güncel listeye bakın.
“Belirlenmiş” ve “Belirlenmemiş”: etiketler ne anlatır?
Listedeki her sınıf, maddelerinin “Belirlenmiş” (Specified) mi “Belirlenmemiş” (non-Specified) mi olduğunu söyler. WADA ikisinin de yasak olduğunu vurgular; ayrım yalnız yaptırıma karar verilirken önem taşır [1]. Belirlenmiş bir madde ya da yöntem, tanımlı koşullarda kurulun cezayı daha fazla indirmesine olanak verebilir; çünkü WADA bazı maddelerin vücuda farkında olmadan girebileceğini kabul eder [1].
WADA, Belirlenmiş maddelerin daha zayıf doping ajanları olmadığını ve bu etiketin, vücutta bulunan her maddeden sporcuyu sorumlu tutan kesin sorumluluk kuralını kaldırmadığını ekler [1]. Aşağıda anılan peptitlerden S0’dakiler Belirlenmiş, S2 ve S4.4’tekiler Belirlenmemiş sayılır [1].
S0: onaylanmamış maddeler
S0 bölümü her zaman yasaktır. Listenin başka bir bölümünde ele alınmayan ve hiçbir resmî sağlık otoritesince insanda tedavi amaçlı kullanıma güncel onayı bulunmayan her farmakolojik maddeyi kapsar: klinik öncesi ya da klinik geliştirme aşamasındaki ilaçlar, piyasadan çekilmiş ilaçlar, tasarım ilaçları ve yalnız veteriner kullanımı için onaylı maddeler [1].
WADA bu sınıfta örnek olarak BPC-157’yi; 2,4-dinitrofenol (DNP), riyanodin reseptörü-1-kalstabin kompleksi stabilizatörleri ve troponin aktivatörleriyle birlikte anar [1]. Soru-cevaplarında yasaklı maddelerin çoğunun S1–S9 bölümlerine girdiğini, bir maddenin S0’a ancak nadiren ve tek tek değerlendirmeden sonra konduğunu açıklar [1].
S0 bir ad listesiyle değil onay durumuyla tanımlandığı için, hiçbir yerde adı geçmeyen deneysel bir bileşik de bu bölüme girebilir. Belirli bir ürünün girip girmediği bir arama sonucundan çıkarılacak bir şey değildir; bunu anti-doping kuruluşunuz söyler [1].
S2: peptit hormonları, büyüme faktörleri ve benzerleri
S2 her zaman yasaktır, içindeki bütün maddeler Belirlenmemiş sayılır ve adı geçenlere kimyasal yapı ya da biyolojik etki bakımından benzeyen maddeleri de kapsar [1]. Aşağıdaki tablo peptitlerle en ilgili alt bölümleri, WADA’nın verdiği örneklerle gösteriyor. Okumayı kolaylaştırmak içindir, listenin yerini tutmaz.
| Alt bölüm | Neyi kapsar? | WADA’nın andığı örnekler |
|---|---|---|
| S2.1 | Eritropoetinler ve kırmızı kan hücresi yapımını etkileyen maddeler | EPO, darbepoetinler, peginesatid ve pegmolesatid gibi EPO taklitçileri [1] |
| S2.2.1 | Erkeklerde testosteronu uyaran peptitler | Koryonik gonadotropin, lüteinleştirici hormon, GnRH ve agonist analogları, kisspeptin ve agonist analogları [1] |
| S2.2.2 | Kortikotropinler ve salgılatıcı faktörleri | Kortikorelin, tetrakozaktid [1] |
| S2.2.3 | Büyüme hormonu, analogları ve parçaları | Lonapegsomatropin, somapasitan, somatrogon; parça olarak AOD-9604 ve hGH 176-191 [1] |
| S2.2.4 | Büyüme hormonu salgılatıcı faktörler | CJC-1293, CJC-1295, sermorelin, tesamorelin; ibutamoren (MK-677), ipamorelin, anamorelin, makimorelin; GHRP-1’den GHRP-6’ya, heksarelin [1] |
| S2.3 | Büyüme faktörleri ve düzenleyicileri | IGF-1 ve analogları, mekano büyüme faktörleri, TB-500 gibi timozin-β4 ve türevleri [1] |
| S4.4.1 | AMP ile aktive olan protein kinaz etkinleştiricileri (S4, metabolik düzenleyiciler) | AICAR, MOTS-c, BAM15 [1] |
| S4.4.2 | İnsülinler ve insülin taklitçileri | Sınıf olarak anılır [1] |
Listede onaylı ilaçlar da var
Liste bir ilacın meşru olup olmadığıyla değil, sporla ilgilidir. S4.4 insülinleri kapsar; WADA’nın TUE sayfası da diyabetteki insülin ve bazı tansiyon ilaçları gibi, insanların dopingle ilişkilendirmeyeceği pek çok yaygın ilacın listede olduğunu hatırlatır [1][5].
Yasaklı bir maddeye tıbbi ihtiyacı olan sporcu, anti-doping kuruluşu aracılığıyla Tedavi Amaçlı Kullanım İstisnası (TUE) için başvurabilir [5]. Dört koşulu ve süreci TUE üzerine ayrı yazı anlatıyor.
2026’da ne değişti?
- Pegmolesatid, yeni bir EPO taklitçisi örneği olarak S2.1’e eklendi [3].
- WADA’nın takviyelerde bulunduğunu söylediği sentetik bir madde olan BAM15, S4.4.1’e AMPK etkinleştiricisi örneği olarak eklendi [3].
- Yeni bir yöntem bölümü olan M1.4, karbon monoksidin yeniden soluma sistemleriyle tanı dışı kullanımını kapsıyor [1][3].
- 2026 özeti S0, S2.2.3, S2.2.4 ve S2.3’teki peptit örneklerinde bir değişiklik kaydetmiyor [3].
“Listede yok” “serbest” demek değildir
WADA, bir maddenin listede olmamasının serbest olduğunu kanıtlamadığını, çünkü çoğu kategorinin yalnız yaygın örnekler verdiğini belirtir. Arama aracında da benzer bir not vardır: bir maddeyi bulamazsanız durumunu anti-doping kuruluşunuzla doğrulayın [1].
Okuduğumuz 2026 liste metni semaglutid, tirzepatid ya da retatrutidin adını ve GLP-1 terimini anmıyor [1]. Bu bir gözlemdir, karar değildir. Belirli bir ilacın sporunuzdaki durumunu yalnız anti-doping kuruluşunuz doğrulayabilir; liste de her ocakta değişebilir [1][2].
WADA ayrıca yasak olmayan ama sporda kullanımını izlemek istediği maddeler için bir İzleme Programı yürütür [4]. Kolostrum kuralların ne kadar dolaylı işleyebildiğini gösterir: WADA onun adıyla yasak olmadığını, ama testi etkileyebilecek yasaklı büyüme faktörleri içerebileceğini söyler ve kullanılmasını tavsiye etmez [1].
Araştırmalar bu peptitler hakkında ne diyor?
Yukarıda anılan peptitlerin çoğu için insanda kanıt azdır. BPC-157’nin ortopedik spor hekimliğindeki kullanımına bakan 2025 tarihli bir sistematik derleme 36 uygun çalışma buldu; bunların 35’i klinik öncesi, biri küçük bir klinik çalışmaydı ve klinik güvenlilik verisi yoktu. Yazarlar denetimsiz üretim ve kontaminasyondan doğabilecek zararlara dikkat çekti; hekimlerin sporcuların kendi kuruluşlarının kurallarını anlamasını sağlamasını istedi [7].
Spor hekimliğinde kullanılan peptitlere bakan 2026 tarihli bir anlatı derlemesi, BPC-157, TB-500, CJC-1295, ipamorelin ve MOTS-c gibi maddeleri ele aldı; büyük ölçüde düzenleyici denetimin dışında işleyen bir “gri piyasa” tanımladı ve insanda sağlam güvenlilik verisinin kıt olduğu sonucuna vardı [8]. Bu tür derlemeler başka çalışmaları özetler; ürünlerin kendisini test etmez.
Yöntemler de önemli: enjeksiyon ve infüzyon
Liste yöntemleri de kapsar. M2.2’ye göre 12 saatlik bir sürede 100 mL’den fazla damar içi infüzyon ya da enjeksiyon yasaktır; hastane tedavisi, cerrahi işlem ya da klinik tanı incelemesi sırasında meşru olarak yapılanlar bunun dışındadır [1]. M2.2, 2021’den beri Belirlenmiş Yöntem sayılır [1].
WADA’nın cevapları iki noktayı netleştirir. Basit bir şırıngayla yapılan enjeksiyon, madde yasak değilse ve hacim 12 saatte 100 mL’yi geçmiyorsa kendi başına yasak yöntem değildir. Travma, ağır sıvı kaybı ya da durdurulamayan kusma gibi durumlarda ise sporcu gereken tedaviyi almalı ve makul olan en kısa sürede geriye dönük TUE başvurusu yapmalıdır [1].
Test edilen herkes için neyin ne zaman, neden alındığını ve kimin reçete ettiğini gösteren tarihli bir kayıt, TUE belgelerini ve anti-doping kuruluşunun sorularını kolaylaştırır. WADA sporculardan son 7 günde aldıkları ilaç ve takviyeleri doping kontrol formunda bildirmelerini ister [5].